Lęk

Czym jest i skąd się bierze lęk? Jak się go pozbyć? W niniejszym artykule znajdziecie odpowiedź na te i inne pytania dotyczące lęku.
Anna wyjechała do Szwecji w zeszłym roku z mężem i dwójką dzieci. Zawsze była osobą towarzyską. Dość wczesne macierzyństwo dzięki pomocy rodziców nie ograniczyło jej rozległych, przynoszących satysfakcję kontaktów. Podczas spotkań z przyjaciółmi mogła rozmawiać o wszystkim, co leżało w kręgu jej zainteresowań, swoich pasjach czy, przerwanych małżeństwem i rolą matki, studiach. Pomimo częściowego niespełnienia życiowych planów czuła się dobrze.
Mąż, nieznany dla szerszej publiczności muzyk, większość swego czasu spędzał poza domem. Jak twierdzi Anna, rodzinne spacery czy wspólnie spędzane wieczory miały jedynie charakter potwierdzającego pewną regułę wyjątku. Jednak problemy zaczęły się kilka lat temu. Był wieczór. Do drzwi zajmowanego przez ich rodzinę mieszkania zastukała policja. Wkrótce za posiadanie i sprzedaż narkotyków mąż Anny został skazany na trzy lata więzienia. Została sama. Od tego momentu nie miała wątpliwości. Wiedziała, że każdy spędzany poza domem wieczór był dla męża skrywaną przed nią pracą. Po upływie czterech lat wyjechali, by zacząć wszystko od nowa. Było dobrze. On szybko znalazł pracę. Ona zajmowała się dziećmi, od czasu do czasu udzielając korepetycji z angielskiego.
Wszystko zmieniło się, kiedy mąż znów zaczął spędzać wieczory poza domem. Uczucie dławienia i braku powietrza w gardle, gwałtowne bicie serca, zawroty głowy i trudne do opanowania drżenie ciała pojawiały się niespodziewanie. Często po jego wyjściu. Kiedy była sama. Wcześniej bała się, że umrze. Teraz – że popada w szaleństwo. Lekarz, wykluczając przyczyny somatyczne, przepisał jej prozac. Czy to wystarczy?
Zaburzenia lękowe należą do najbardziej rozpowszechnionych i zróżnicowanych. Zalicza się do nich min. zburzenia lękowe o charakterze fobii, nerwicę depresyjną (dystymiczną), nerwicę histeryczną (według ICD-10 – zaburzenia pod postacią somatyczną), zaburzenia dysocjacyjne czy zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Kluczowym czynnikiem w obrazie medycznym każdego z nich jest silny, destrukcyjny lęk.
Lęk jest zaburzeniem emocjonalnym podobnym do strachu – reakcji organizmu na obiektywnie rozpoznane zagrożenie zewnętrzne. Towarzyszą mu objawy psychiczne, behawioralne (dotyczące zachowania) i wegetatywno-somatyczne, takie jak: uczucie niepokoju, napięcia, zagrożenia, niemożności odprężenia się, drżenie rąk, potliwość, przyspieszenie oddechu, tętna, czynności serca, biegunki czy parcie na mocz. Jednak chory nie potrafi określić przyczyn lęku, a intensywność towarzyszących mu objawów znacznie przekracza prawidłowe reakcje na sytuacje stresowe.
Lęk może mieć charakter przewlekłego, okresowo nasilającego się stanu, jak i gwałtownych, nieoczekiwanych napadów. Dlatego wyróżnia się lęk bezprzedmiotowy (nieokreślony) oraz lęk paniczny.
Lęk bezprzedmiotowy utrzymuje się co najmniej przez sześć miesięcy. Najczęściej, poza charakterystycznymi dla przeżywania lęku wcześniej wymienionymi objawami, przejawia się uczuciem zmęczenia, wyczerpania, przytłoczenia, nadwrażliwością oraz zaburzeniem rytmu snu. Jednak mimo uciążliwych objawów, lęk bezprzedmiotowy może nie zakłócać ogólnego funkcjonowania, jedynie w niewielkim stopniu ograniczając towarzyskie i zawodowe działania chorego.
Natomiast lęk paniczny pojawia się nieoczekiwanie. Trwa od kilku minut do nawet kilku godzin, stanowiąc niezwykle ciężkie dla chorego przeżycie. Zazwyczaj ataki lęku panicznego rozpoczynają się od uczucia skrajnie silnego zagrożenia, przeczucia nadchodzącej katastrofy. Uczuciom tym towarzyszą adekwatne do ich nasilenia reakcje na poziomie ciała, takie jak: drżenie, pocenie się, przyspieszone tętno, płytki oddech. Nierzadko chory doświadcza depersonalizacji i derealizacji – odnosi wrażenie zamiany własnej osoby i otaczającego świata. Nagły, pozostający poza kontrolą, charakter objawów często przyczynia się do obaw przed kolejnym atakiem, co z kolei może doprowadzić do unikania sytuacji społecznych i zależności od osób bliskich.

Kto choruje?

Rozpowszechnienie zaburzeń o charakterze lękowym w populacji ogólnej szacuje się na 2-5%. Przeważającą część chorych stanowią kobiety. Często lęk występuje również u dzieci, co związane jest z niestabilną sytuacją rodzinną, przykrymi doświadczeniami w szkole czy w grupie rówieśniczej.
Objawy lęku najczęściej pojawiają się między dwudziestym a trzydziestym rokiem życia, choć w rzeczywistości trudno jest wyznaczyć przedział wiekowy związany z wystąpieniem pierwszych symptomów. Czasem początek choroby nawet o kilka lat wyprzedza wizytę u specjalisty i rozpoczęcie leczenia.
Do czynników, które mogą przyczynić się do wystąpienia pierwszego napadu lęku, zalicza się między innymi: doświadczenie choroby, utraty osoby bliskiej, wypadku, nadużycie środków psychoaktywnych (alkoholu, kawy, leków). Wszystkie te sytuacje mogą zaburzyć poczucie bezpieczeństwa i przyczynić się do powstania oczekiwania na wydarzenia zagrażające.

Leczenie

Działania lecznicze ukierunkowane są na obniżenie poziomu lęku, częstości jego występowania oraz nabycie przez chorych umiejętności radzenia sobie z pojawiającymi się napadami. Ostatni z wymienionych celów jest niezwykle ważny w przypadku lęku panicznego.
Uczenie chorego umiejętności przerywania napadu lęku, najczęściej przez oddychanie do papierowej torby (przerwanie hiperwentylacji), może zapobiec utrwaleniu się objawów.
W leczeniu stosuje się najczęściej trójpierścieniowe leki antydepresyjne, beta-blokery oraz inhibitory zwrotnego wchłaniania serotoniny, w tym najsłynniejszy – prozac.
Poza leczeniem farmakologicznym niezwykle ważne jest zrozumienie przez pacjentów mechanizmów powstawania zaburzeń, co w tym wypadku stanowi podstawę rozpoczęcia wszelkich działań terapeutycznych.

Katarzyna Janaszek (2007-08-28)

Komentarze (0)

Dodaj swój komentarz

Żeby dodać komentarz, musisz się zalogować lub zarejestrować

Spis tematów

Kto choruje?Leczenie

Zobacz także