Wady postawy u dzieci i młodzieży

Co możemy robić, aby poprawić postawę? Odpowiedź jest jedna: ćwiczyć, ćwiczyć, ćwiczyć. Dlaczego ćwiczenia są tak ważne dla wyrównywania i kształtowania postawy naszych dzieci? Ponieważ nic nie zastąpi ruchu – żadne leki czy preparaty. Najlepszym lekiem jest właśnie ruch. Odpowiednio dobrane ćwiczenia mogą zniwelować zmiany, przywrócić sprawność narządu ruchu i tym samym – poprawić postawę. Celem ćwiczeń wykonywanych w przypadku wad postawy jest przede wszystkim „wyrobienie poczucia dobrej postawy”, tj. zdolności samodzielnego utrzymania jej i zachowania w ciągu całego dnia.
Wady postawy dotyczą kręgosłupa, miednicy i kończyn dolnych. Do grupy tej zalicza się:
– plecy okrągłe – pogłębioną kifozę piersiową,
– plecy wklęsłe – pogłębioną lordozę lędźwiową,
– plecy okrągło-wklęsłe – pogłębioną kifozę piersiową i lordozę lędźwiową,
– plecy płaskie – zniesione fizjologiczne krzywizny kręgosłupa,
– płaskostopie,
– stopy końsko-szpotawe, koślawe,
– kolana szpotawe,
– kolana koślawe.
Poważniejsze schorzenie, będące następstwem wady postawy, to skolioza – boczne skrzywienie kręgosłupa.
W każdej z wymienionych wad zmiany dotyczą ustawienia miednicy, łopatek, skrócenia (przykurczu) pewnych grup mięśni i rozciągnięcia mięśni antagonistycznych, co wiąże się z ich osłabieniem.
W przypadku pleców okrągłych mamy do czynienia z nadmiernym uwypukleniem krzywizny piersiowej kręgosłupa. Mięśnie grzbietu są osłabione, mięśnie piersiowe – przykurczone, barki – wysunięte do przodu, łopatki – odstające.
W przypadku pleców płaskich istotą wady jest pogłębiona lordoza lędźwiowa. Sylwetkę charakteryzuje zwiększone przodopochylenie miednicy, wypięty brzuch i pośladki. Często przykurczone są zginacze stawu biodrowego i mięśnie grzbietu odcinka lędźwiowego, a osłabione (rozciągnięte) – mięśnie brzucha, mięśnie pośladkowe i zginacze stawu kolanowego.
Plecy wklęsło-okrągłe posiadają cechy charakterystyczne dla pleców okrągłych i wklęsłych. U dziecka z tą wadą występuje pogłębienie kifozy piersiowej, wysunięcie głowy i barków do przodu, odstawanie łopatek, pogłębienie lordozy lędźwiowej, zwiększenie przodopochylenia miednicy, wypięcie brzucha i uwypuklenie pośladków.
Najczęstszą przyczyną opisanych wad postawy jest dystonia mięśniowa (zaburzenie równowagi napięcia mięśniowego poszczególnych grup mięśni grzbietu), czynniki psychiczne (kifoza „wstydliwych” u dorastających dziewcząt), wady wzroku. Mogą też występować w następstwie takich chorób jak krzywica, gruźlica kręgosłupa, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, choroba Scheuermanna.
Skolioza, czyli boczne skrzywienie kręgosłupa, polega na wielopłaszczyznowym odchyleniu linii kręgosłupa od stanu prawidłowego. Cechy charakterystyczne skoliozy to:
– w płaszczyźnie czołowej- odchylenie w bok, w prawo lub lewo,
– w płaszczyźnie strzałkowej – pogłębione wygięcie lordotyczne lub kifotyczne,
– w płaszczyźnie poprzecznej – rotacja kręgów, która prowadzi do powstania garbu.

Istnieje wiele klasyfikacji skolioz

Podział ze względu na wiek wyróżnia skoliozy wczesnodziecięce, dziecięce i młodzieńcze.
Boczne skrzywienia kręgosłupa można też klasyfikować ze względu na ich lokalizację i kierunek wychylenia łuku (np. jednołukowa skolioza prawostronna piersiowa, dwułukowa skolioza piersiowo-lędźwiowa).
W zależności od stopnia zaawansowania zmian, wyróżnia się następujące stadia skoliozy:
– postawa skoliotyczna – występuje asymetria ustawienia barków, łopatek, trójkąta talii; jest to wstępne stadium wady, nie dochodzi jeszcze do bocznego skrzywienia kręgosłupa;
– skolioza I° – skrzywienie do 30°, zmiany dotyczą mięśni i więzadeł, bez zmian kostnych;
– skolioza II° – wartości kątowe do 60°, występują zmiany w kręgach i krążkach międzykręgowych, kręgosłup ulega zrotowaniu, powstaje garb żebrowy;
– skolioza III° – wartości kątowe powyżej 60°, daleko posunięte zmiany strukturalne, jak torsja i sklinowacenie kręgów, deformacje żeber i miednicy.
Istnieje również podział ze względu na przyczyny powstawania skolioz. Wyróżnia on skoliozy:
– kostnopochodne (osteopatyczne),
– neuropochodne (neuropatyczne),
– mięśniopochodne (miopatyczne),
– idiopatyczne (o nieznanej przyczynie) – stanowią 80-90% wszystkich przypadków bocznego schorzenia kręgosłupa.
Leczenie skoliozy należy rozpocząć wcześnie – w momencie rozpoznania wady. Powinno ono trwać do ukończenia wzrostu kostnego.
Leczenie jest długotrwałe. Niewielkie zmiany, tzn. postawę skoliotyczną, można wyleczyć rehabilitacją. W szkole często prowadzona jest gimnastyka korekcyjna, polegająca na ćwiczeniach wzmacniających „gorset mięśniowy”.
Skoliozy o wartościach kątowych około 20-40° leczy się m.in. przy użyciu gorsetu ortopedycznego, który ma za zadanie zatrzymać postęp skrzywienia. Jednak jego stosowanie wiąże się też z niebezpieczeństwem pogłębienia wady – jeżeli dziecko nie będzie ćwiczyło. Gorset zwalnia bowiem pacjenta z konieczności czynnego utrzymania właściwej postawy. Zatem przy jego stosowaniu istnieje konieczność wzmacniania mięśni posturalnych.
Czasami – przy wysokich wartościach kątowych skrzywienia, jego progresji, a także z uwagi na ból i ze względów estetycznych, wskazane jest leczenie operacyjne skoliozy.
W leczeniu zachowawczym skolioz stosuje się metody:
– neurofizjologiczne – polegające na poprawie funkcji związanych ze sterowaniem postawą ciała; oprócz działania korekcyjnego dąży się do poprawy czucia postawy lub modyfikuje się ją w kierunku prawidłowej (m. in. metoda Brunkowa, PNF, feedback, E-technik);
– aktywnie redresujące (m. in. Klappa, Macocha, Malawskiego, Dobosiewicza);
– wyrabiające świadomość własnego ciała i rozluźniające mięśnie (relaksacja Jacobsona, trening autogenny Schultza, ćwiczenia według Lowena).
Rehabilitacja w wadach postawy opiera się na ćwiczeniach oddechowych, prawidłowym ustawieniu miednicy, ćwiczeniach korygujących, ćwiczeniach mięśni grzbietu i pośladków, ćwiczeniach mięśni brzucha, ćwiczeniach antygrawitacyjnych i ćwiczeniach „czucia” ciała w przestrzeni.
Ćwiczenia oddechowe. Ich celem jest wzmocnienie mięśni oddechowych oraz nauka prawidłowego i płynnego oddychania. Skutkuje to polepszeniem ruchomości klatki piersiowej. W ćwiczeniach oddechowych wykorzystuje się ruchy kończyn górnych, dzięki czemu zwiększa się zakres wdechu i wydechu.
Ćwiczenia ustawienia miednicy mają zasadnicze znaczenie dla ustawienia i funkcji całego kręgosłupa. Ich celem jest zmniejszenie przodopochylenia miednicy oraz nauka właściwego jej utrzymywania w trakcie wykonywania ruchów kończyn górnych i dolnych.
Ćwiczenia mięśni grzbietu, pośladków i brzucha. Rozpoczyna się je od pozycji izolowanych (w leżeniu, w siadzie), zwracając uwagę na ustawienie miednicy. Następnie przechodzi się do ćwiczeń w pozycji stojącej. Ćwiczenia mięśni brzucha zapobiegają pogłębianiu lordozy w odcinku lędźwiowym kręgosłupa.
Ćwiczenia antygrawitacyjne. Czynne rozciąganie i prostowanie kręgosłupa wykonuje się w pozycji stojącej (np. opierając się plecami o ścianę). Istotą ćwiczenia jest wypychanie do góry głowy obciążonej woreczkiem z piaskiem (o wadze 250-500 g).
Ćwiczenia „czucia” ciała w przestrzeni. Przywrócenia albo nauczenia pacjenta tzw. czucia ciała w przestrzeni dokonuje się przed lustrem, po uprzednim wytłumaczeniu dziecku zasad fizycznych utrzymania poprawnej postawy ciała.
Pomocniczą rolę w rehabilitacji wad postawy spełnia gimnastyka zespołowa (po przygotowaniu ćwiczeniami indywidualnymi). Gimnastyka zespołowa prowadzona jest zwykle w zespołach 8-10 osobowych. W przypadku małych dzieci ćwiczenia prowadzi się w formie zabawowej, przy czym grupy są mniejsze: po 4-5 osób. Niezwykle pożyteczne jest również pływanie – w trakcie rehabilitacji wykorzystuje się elementy jego nauki.
Tak jak wspomniałam na początku – ruch, odpowiednio dobrany, jest kluczem do sukcesu, który stanowi uzyskanie i utrzymanie prawidłowej postawy ciała. Należy więc podtrzymywać u dziecka naturalną potrzebę ruchu i wykorzystać ją w dobrym kierunku.

mgr Ewa Janko-Mielcarska, rehabilitant (2008-04-16)

Książki


Komentarze (0)

Dodaj swój komentarz

Żeby dodać komentarz, musisz się zalogować lub zarejestrować

Spis tematów

Istnieje wiele klasyfikacji skolioz