Opóźniony rozwój mowy - jak sobie z nim poradzić

Prosty opóźniony rozwój mowy jest najczęściej diagnozowany u dzieci w wieku 2-3 lat, które mimo, że nie wykazują zaburzeń rozwoju umysłowego i mają dobry słuch, nie wykształciły mowy w stopniu zbliżonym do rówieśników. W tym wieku mowa dziecka powinna być już na etapie tworzenia pierwszych zdań, jednak nasz malec nadal posługuje się tylko kilkoma wyrazami i niezliczoną ilością gestów. Jako, że problem ten dotyczy około 2% dzieci w tym wieku, warto przeanalizować jego przyczyny i zastanowić się, jak możemy pomóc naszemu dziecku w dogonieniu w rozwoju mowy jego rówieśników.

Pierwszą grupę czynników mających wpływ na opóźnienie rozwoju mowy stanowią czynniki genetyczne, występujące najczęściej u chłopców. Są to:
- brak biologicznej gotowości do mówienia - niedojrzałość narządów mowy, brak właściwej koordynacji mięśniowo nerwowej,
- brak psychicznej gotowości do mówienia - zależny od niedojrzałości mózgu.

W tym przypadku nie uda nam się przyspieszyć pojawienia się mowy. Dziecko zacznie mówić dopiero wtedy, gdy osiągnie dojrzałość psychomotoryczną. Jednak i w takich przypadkach pomoc logopedy może okazać się nieoceniona. Warto zadbać, by mowa dziecka - gdy już się pojawi - była prawidłowa, by wraz z nią, nie pojawiły się wady wymowy. Logopeda - poprzez liczne ćwiczenia narządów mowy, ćwiczenia oddechowe i fonacyjne - przygotuje aparat artykulacyjny dziecka na tyle, by mowa - gdy się już pojawi - była prawidłowa i nie stwarzała konieczności dalszej terapii.

Drugą grupę czynników mających wpływ na rozwój mowy stanowią czynniki społeczne, a wśród nich:
- nieistnienie odpowiednich wzorców językowych - do prawidłowego wykształcenia mowy dziecka niezbędny jest dobry wzór do naśladowania prawidłowej wymowy; dziecko uczy się, słuchając, jak mówią rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, itp.;
- brak możliwość ćwiczenia - jeżeli dziecko nie będzie miało możliwości ćwiczenia nowo nabywanych umiejętności, nie będzie we właściwy sposób wykształcać mowy, mimo zaistnienia pozostałych czynników;
- brak motywacji - jeżeli dziecko będzie przez nas wyręczane w mówieniu, będziemy w lot wychwytywać jego myśli, nie dając mu okazji do ich wypowiedzenia, zaakceptujemy np. krzyk jako formę wymuszania, dziecko straci motywacje do podjęcia trudnej i mozolnej nauki mówienia;
- brak kierowania uczeniem się mowy - w celu ułatwienia dziecku nauki mówienia, musimy zapewnić mu właściwy wzorzec do naśladowania, wypowiadać słowa wolno i wyraźnie, by dziecko mogło je zrozumieć, korygować wszelkie błędy, jakie mogą pojawić się w trakcie nauki.

Jak sobie radzić z opóźnieniem rozwoju mowy powstałym na gruncie opisanych wyżej czynników? Mówić, mówić i jeszcze raz mówić! Dziecko musi być przez nas stale otaczane słowami. Warto opowiadać mu, co robimy, co widzimy, opisywać świat, który nas otacza. Nie przepuszczajmy żadnej okazji, by podzielić się z naszą pociechą swoimi spostrzeżeniami. Nie pozwólmy, żeby wokół naszego dziecka była cisza. Mówmy do naszego maluszka dużo, ale wyraźnie i powoli - tak, by wszystkie wypowiadane przez nas słowa były czytelne. Nie używajmy zdrobnień, nazywajmy rzeczy, opisujmy czynności. Jednak nie zapominajmy, że nasza pociecha też chce się z nami komunikować. Nie wyręczajmy dziecka w mówieniu, nie starajmy się zrozumieć w lot jego potrzeb - niech stara się nam je przekazać słowami. Zachęcajmy dziecko do mówienia, stwarzajmy naturalne sytuacje do wypowiedzi. Podbudowujmy w naszym maluszku chęć komunikowania się, podążając za jego potrzebami i zgadzając się na formy przez niego zaproponowane. Nie stawiajmy jednak przed nim zbyt wysokich poprzeczek, chwalmy za wszystkie - nieraz drobne - postępy. Pamiętajmy, że podstawą komunikacji jest dialog. Dając dziecku możliwość i czas na jego własną wypowiedź, nawiązujemy z nim osobisty kontakt, a ciepłe relacje będą nieocenionym bodźcem do wszelkiej działalności naszego potomka. Bardzo ważnym czynnikiem, mogącym skokowo przyspieszyć rozwój mowy naszej pociechy, jest kontakt z rówieśnikami. Warto zapisać malca do przedszkola, lub - jeżeli nie jest to możliwe - dać mu szansę na wspólne przebywanie z dziećmi: na placu zabaw czy w czasie wizyt u znajomych. Nie należy również zaniedbywać wizyt u logopedy. To on wskaże nam kierunek naszych starań, wspomoże poprzez liczne ćwiczenia sprawność aparatu artykulacyjnego i oddechowego naszego maluszka, zaleci ćwiczenia i zabawy rozwijające mowę.

Warto pamiętać, że jeżeli rodzice i logopeda dołożą wspólnych starań, większość dzieci ze zdiagnozowanym prostym opóźnionym rozwojem mowy już w wieku 4-5 lat dogania swoich rówieśników i po jakimkolwiek opóźnieniu nie pozostaje śladu.