Niepłodność męska
konsultant ds. andrologii Przychodnia Leczenia Niepłodności nOvum: www.novum.com.pl
Współczesna medycyna rozrodu proponuje skuteczne rozwiązania problemów – ocenia się, że tylko poniżej 5 % mężczyzn doświadczających niepłodności nie doczeka się potomstwa z użyciem własnych plemników. Wyspecjalizowanie środków leczenia niepłodności, możliwości diagnostyki obrazowej i laboratoryjnej, wprowadzenie badań genetycznych, kriokonserwacja gamet oraz doskonalenie technik ART - inseminacji, in vitro (w tym ICSI, PESA, TESA) to szansa na ojcostwo szerokiej rzeszy mężczyzn z istotnie obniżonymi lub skrajnie niskimi parametrami nasienia. Leczenie niepłodności pary spowodowane czynnikiem męskim, w przeważającej części przypadków kończy się sukcesem.
Diagnostyka niepłodności u mężczyzn
Obserwacja potencjału płodności i diagnostyka niepłodności u mężczyzny są dużo prostsze niż u kobiety. Tak się dzieje ze względu na różnice w fizjologii i funkcjonowaniu systemu rozrodczego. Wydzielanie hormonów płciowych przez kobietę zmienia się w trakcie cyklu miesięcznego, co wymaga badań przeprowadzanych w określonych dniach, wraz z jednoczesną obserwacją ich wpływu na funkcjonowanie całego systemu rozrodczego. Również badanie anatomii kobiecego układu rozrodczego jest technicznie dużo bardziej skomplikowane.
Natomiast badanie nasienia i ocena jakości plemników – co jest podstawowym badaniem diagnostycznym mężczyzny - jest możliwe do wykonania praktycznie cały czas. Przed badaniem należy jedynie zachować wstrzemięźliwość seksualną od 3 do 7 dni (średnio 4-5), unikać używek, stresu i znacznego wysiłku fizycznego. W przypadku, gdy planowany termin badania poprzedza infekcja z wysoką gorączką (38-40°C) lub silne zatrucie pokarmowe, należy umówić się ponownie na inny dzień.
Prawidłowe wyniki badania ogólnego nasienia wyglądają następująco:
(w oparciu o przyjęte kryteria WHO z 1999 roku, aktualizacja z 2007 roku)
• objętość ejakulatu: ≥ 2 mL
• pH: 7,0 – 8,0
• liczba plemników: ≥ 20 mln/mL
• liczba plemników w ejakulacie: ≥ 40 mln/mL
• odsetek plemników o prawidłowej ruchomości: ≥ 50% z ruchliwością postępową, w tym ≥ 25% plemników z ruchliwością postępową szybką w ciągu 1 godziny po ejakulacji
• morfologia (budowa): ≥ 14% plemników o prawidłowym kształcie
• żywotność: > 50% plemników
• leukocyty w osadzie nasienia: < 1 mln/ml
• test aglutynacji (MAR, IBT): < 50% plemników.
Nawet jeśli wynik badania odbiega od podanych norm, nie można go rozpatrywać w oderwaniu od wyników badania pacjentki - doświadczenia wielu zespołów leczących niepłodność dowiodły, że badania kobiety i mężczyzny najlepiej przeprowadzić jest w jednym ośrodku leczenia niepłodności, gdzie decyzja o wyborze metody leczenia może być oparta o wspólną ocenę potencjału pary.
Tylko około 3-5% mężczyzn z nieprawidłowymi parametrami nasienia pozostaje bezpłodna, w znakomitej większości mamy do czynienia z obniżoną płodnością.
Leczenie niepłodności męskiej
W leczeniu farmakologicznym niepłodności męskiej stosuje się:
• leki hormonalne (testosteron, antyestrogeny, blokery prolaktyny, hormony tarczycy, sterydy)
• przeciwzapalne (ketonal, diklofenak)
• naczynioruchowe (pentoksyfilina)
• suplementy diety (witaminy, mikroelementy)
Niejednokrotnie obserwuje się poprawę jakości nasienia, co przekłada się na zwiększenie potencjału płodności danego mężczyzny. Należy jednak pamiętać, że jest to proces wielomiesięczny, związany z długim okresem tworzenia się męskich komórek rozrodczych w jądrach (74 dni), a pojawienie się „poprawionych” plemników w nasieniu następuje dopiero po ok. 90 dniach.
W przypadku osłabienia parametrów nasienia wynikających z infekcji bakteryjnych lub grzybiczych poprawa parametrów nasienia następuje po włączeniu leczenia antybiotykami.
Nawet znaczne obniżenie parametrów nasienia nie oznacza ostatecznej niemożności posiadania dziecka. Poniżej opis najczęściej stosowanych metod leczenia w powiązaniu z zaburzeniami obrazu nasienia:
• nasienie prawidłowe lub o nieznacznie obniżonej ilości plemników: inseminacja domaciczna (IUI) - zagęszczony koncentrat plemników podaje się bezpośredni do jamy macicy w dniu owulacji, co precyzyjnie określa ginekolog
• nasienie o dobrych lub obniżonych parametrach: zapłodnienie pozaustrojowe klasyczne (IVF)
• nasienie o złych, skrajnie złych parametrach lub plemniki pozyskane drogą biopsji jądra u mężczyzny z azoospermią: zapłodnienie pozaustrojowe z zastosowaniem mikroiniekcji plemnika do komórki jajowej – IVF-ICSI.
Co zagraża płodności mężczyzny?
• przewlekłe choroby wieku dziecięcego, operacje przepuklin pachwinowych, operacje niezstąpionych jąder
• choroby genetyczne
• zaburzenia wydzielania hormonalnego
• choroby urologiczne, np. żylaki powrózka nasiennego
• przebyte infekcje układu moczowo-płciowego: rzeżączka, świnka, gruźlica, kiła, choroby przenoszone drogą płciową
• choroby układu krążenia, zapalenie nerek, cukrzyca, anemia, zespół metaboliczny, otyłość, choroby neurologiczne
• niehigieniczny tryb życia, szkodliwe warunki pracy, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, nadużywanie leków, narkotyki
• mechaniczne urazy jąder, operacje w obrębie miednicy mniejszej
• przyjmowanie leków, które upośledzają produkcję plemników np. w niektórych schorzeniach gastrologicznych, neurologicznych, czy też psychiatrycznych
• leczenie onkologiczne.
Mężczyzna, u którego przewidywane jest leczenie onkologiczne (chemioterapia, naświetlania, chirurgia) powinien przed jego rozpoczęciem rozważyć możliwość oddania i zamrożenia nasienia, które może być wykorzystane do rozrodu po zakończeniu leczenia.
Materiał stanowi własność Przychodni Leczenia Niepłodności nOvum.
