Zamknij [X]
INFORMACJA DOTYCZĄCA POLITYKI PLIKÓW COOKIES:
W celu zapewnienia wysokiej jakości świadczonych przez nas usług, nasz portal internetowy wykorzystuje informacje przechowywane w przeglądarce internetowej w formie tzw. „cookies”. Poruszając się po naszej stronie internetowej wyrażasz zgodę na wykorzystywanie przez nas „cookies”. Informacje o przechowywaniu „cookies”, warunkach ich przechowywania i uzyskiwania dostępu do nich znajdują się w Polityce Prywatności.
logo
Zarejestruj | Przypomnij hasło
Login:
Hasło:
Wielkość czcionki: A A ADodano: 2010-02-12 

Choroby gruczołu tarczowego (tarczycy)

Podziel się
Prof. dr hab. med. Kazimierz Janicki

Fragment publikacji "Domowy poradnik medyczny" pod redakcją Kazimierza Janickiego. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa

Gruczoł tarczowy jest jednym z największych gruczołów dokrewnych. Jest to gruczoł pojedynczy, znajduje się na wysokości chrząstki tarczowatej, odgrywa także bardzo ważną rolę w fizjologii organizmu.

Wśród zespołów zaburzeń czynności gruczołu tarczowego wyróżniamy:

  • wole proste,
  • niedoczynność,
  • nadczynność.

 

Wole proste

Pojęciem tym obejmujemy stany powiększenia gruczołu tarczowego, nie dające nadczynności hormonalnej i objawów związanych z jego zaburzoną czynnością hormonalną.

 

W zależności od charakteru powiększenia gruczołu wyróżniamy:

  • wole proste rozlane (gdy gruczoł tarczowy jest powiększony równomiernie),
  • wole guzowate, gdy w obrębie powiększonego gruczołu tarczowego wyczuwa się dobrze odgraniczone od otoczenia guzki, będące wyrazem nierównomiernego rozrostu.

 

Przyczyną powstawania wola jest niedostateczna ilość jodu w wodzie i w pożywieniu, nie zaspokajająca potrzeb organizmu człowieka.

 

Przyjmuje się, że w warunkach prawidłowych osoba dorosła potrzebuje 0,15-0,20 mg jodu na dobę. Istnieją tereny (w Polsce głównie na Podkarpaciu i na Dolnym Śląsku), gdzie spotyka się dużo przypadków wola. Mówimy wówczas o endemicznym występowaniu wola.

 

Przejściowe powiększenie tarczycy obserwuje się też w okresie pokwitania (jest to tzw. wole młodzieńcze), u kobiet podczas miesiączki, w okresie ciąży. Wole proste rozlane, jeżeli nie powoduje objawów uciskowych, stanowi tylko czynnik kosmetyczny i jeśli nie daje objawów niedoboru hormonów tarczycy, nie wymaga interwencji leczniczej, gdyż właściwie jest stanem adaptacyjnym, a nie chorobowym. W rzadkich tylko przypadkach na podłożu wola prostego może rozwinąć się nadczynność gruczołu tarczowego. Dlatego też osoby z wolem powinny zgłaszać się okresowo na kontrolę lekarską.

 

Wole guzowate wymaga badań scyntygraficznych i niekiedy biopsyjnych.

 

Bezwzględnego zgłoszenia się do lekarza wymagają osoby z wolem prostym, u których pojawi się chrypka oraz wspomniane już objawy uciskowe (np. duszność, ucisk w krtani).

 

Celowe jest wówczas leczenie operacyjne w celu zlikwidowania ucisku. Niekiedy operuje się ze względów kosmetycznych.

 

 

Niedoczynność gruczołu tarczowego (tarczycy)

Zespół objawów chorobowych jest warunkowany niedoczynnością hormonalną gruczołu tarczowego.

 

W zależności od okresu wystąpienia tej niedoczynności wyróżniamy jej dwie postacie:

  • obrzęk śluzowaty, czyli niedoczynność u dorosłych,
  • matołectwo, czyli kretynizm tarczycowy, który manifestuje się, gdy niedoczynność powstanie u dzieci.

 

Obrzęk śluzowaty charakteryzuje się obniżeniem i spowolnieniem wszystkich czynności organizmu (zarówno fizycznych, jak i psychicznych) wskutek obniżenia podstawowej (spoczynkowej) przemiany materii.

 

Jednocześnie obserwuje się odkładanie dużej ilości substancji śluzowatej w tkankach, zwłaszcza w tkance podskórnej. Nacieczenie tkanki podskórnej tą substancją dotyczy przede wszystkim twarzy i kończyn, w mniejszym zaś stopniu tułowia. Chorego z obrzękiem śluzowatym charakteryzuje osłabienie, zwiększenie masy ciała i zmiana wyrazu twarzy. Twarz staje się zubożała w ruchy mimiczne, maskowata, obrzęknięta. Skóra jest blada, sucha, zgrubiała. Powieki obrzęknięte, a szpary oczne wskutek tego zwężone. Występuje łamliwość i wypadanie włosów, zwolnienie akcji serca i tętna, obniżenie temperatury ciała, zaburzenie czynności gruczołów płciowych itd.

 

Rozpoznanie i leczenie. Przebieg choroby jest przewlekły. Właściwe rozpoznanie i podjęcie systematycznego leczenia pozwala zlikwidować nieomal zupełnie opisane objawy niedoczynności gruczołu tarczowego.

 

Zasadą leczenia jest zastępcze podawanie preparatów z gruczołu tarczowego lub hormonów syntetycznych. Leczenie to daje dobre i szybkie wyniki. Wymaga jednak długotrwałego, systematycznego zażywania podtrzymujących dawek leku.

 

Wielkość dawki, zarówno leczniczej, jak i podtrzymującej, każdorazowo powinien ustalić lekarz.

 

Matołectwo, czyli kretynizm, jest odmianą niedoczynności gruczołu tarczowego. Rozwija się wtedy, gdy niedoczynność wystąpi w życiu płodowym lub we wczesnym dzieciństwie.

 

Charakteryzuje się:

  • zahamowaniem rozwoju fizycznego, psychicznego i płciowego oraz
  • zaburzeniami przemiany materii.

 

Osoby dotknięte matołectwem (kretynizmem) wyróżniają się:

  • karłowatym wzrostem,
  • apatią,
  • ogólnym osłabieniem,
  • szybkim męczeniem się,
  • skłonnością do tycia,
  • brakiem apetytu,
  • zmianami w paznokciach i włosach,
  • znacznym niedorozwojem psychicznym i obniżeniem popędu płciowego.

 

Może ono występować również nagminnie wśród dzieci urodzonych przez matki z wolem endemicznym. Przyczyną matołectwa mogą być wszystkie czynniki powodujące niedorozwój i niedoczynność gruczołu tarczowego, w tym również leczenie nadczynności tarczycy u ciężarnych kobiet.

 

Rozpoznanie niedoczynności gruczołu tarczowego i podjęcie jej leczenia powinien ustalić lekarz.

 

W leczeniu matołectwa, podobnie jak w leczeniu innych postaci niedoczynności gruczołu tarczowego, stosuje się preparaty z gruczołu tarczowego, hormony syntetyczne oraz jod.

 

Wyniki leczenia w matołectwie są tym lepsze, im wcześniej podjęto leczenie. Dlatego każde dziecko lub osoba dorosła z nadmierną sennością, niedorozwojem fizycznym i umysłowym, niechęcią do jedzenia, skłonnością do zaparć stolca powinny budzić podejrzenie w kierunku niedoczynności gruczołu tarczowego i być poddane specjalistycznemu badaniu lekarskiemu w celu ustalenia przyczyny takiego zachowania się.

 

 

Nadczynność gruczołu tarczowego (tarczycy)

Wzmożone wydzielanie hormonów gruczołu tarczowego prowadzi do zespołu objawów zwanego nadczynnością tarczycy. W zależności od tego, czy nadczynność rozwija się bez wcześniejszych zmian w gruczole tarczowym, czy też na podłożu wola prostego, mówimy o nadczynności pierwotnej lub wtórnej. Oprócz nich wyróżniamy jeszcze poronne postacie nadczynności, w których występują tylko niektóre objawy nadczynności, i to w zmiennym nasileniu.

 

Choroba Gravesa i Basedowa jest przykładem pierwotnej nadczynności gruczołu tarczowego. Nasilenie czynności hormonalnej gruczołu tarczowego jest warunkowane m.in. wytwarzaniem przeciwciał pobudzających ten gruczoł do zwiększonej czynności hormonotwórczej.

 

Przyczyną nadczynności gruczołu tarczowego w ogólności, a choroby Gravesa i Basedowa w szczególności, może też być: silny uraz psychiczny (np. lęk, gniew, zmartwienie), ciąża, zaburzenia w życiu płciowym, zaburzenia hormonalne okresu przekwitania, jakakolwiek ostra lub przewlekła choroba zakaźna. Bodźce te działają zazwyczaj przez oś: kora mózgu-podwzgórze-przedni płat przysadki. Zwiększone w ten sposób wytwarzanie hormonu tarczycowego może wyzwalać i następowo warunkować objawy nadczynności gruczołu tarczowego.

 

Charakteryzuje się:

  • przerostem gruczołu, któremu towarzyszy
  • wytrzeszcz gałek ocznych i
  • przyspieszenie czynności serca.

 

Objawy. Do zasadniczych objawów dołączają się jeszcze w różnym stopniu wyrażone:

  • chudnięcie,
  • drżenie rąk,
  • nadmierna ruchliwość i wzmożona pobudliwość nerwowa,
  • zwiększona potliwość,
  • skłonność do biegunek,
  • uczucie wzmożonego kołatania serca,
  • bezsenność oraz dość często
  • zaburzenia miesiączkowania u kobiet.

 

Spostrzega się też różnego rodzaju zaburzenia naczyniowe, jak:

  • uczucie gorąca,
  • lekkie zaczerwienienie twarzy i szyi,
  • wzmożony dermografizm, tj. występowanie zaczerwienienia skóry w miejscu uprzedniego jej potarcia.

 

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się zwiększenie podstawowej przemiany materii oraz nadprodukcję hormonów tarczycy.

 

Rozpoznanie. Ustala się na podstawie całokształtu obrazu klinicznego oraz badań laboratoryjnych, w tym w szczególności określających stężenie odpowiednich hormonów we krwi, tzn. wydzielanych przez tarczycę trójjodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4) oraz hormonu tyreotropowego przysadki (TSH).

 

Leczenie. Chcąc przywrócić prawidłową czynność hormonalną gruczołu tarczowego u osób z nadczynnością tego gruczołu, trzeba przede wszystkim zapewnić im spokój przez wiele tygodni, zlikwidować wszelkie źródła konfliktów i emocji, zapewnić dogodne warunki otoczenia, obfitą dietę mleczno-jarzynową oraz stosować odpowiednie preparaty farmakologiczne blokujące czynność lub hamujące nadmierne wytwarzanie hormonów warunkujących podany zespół objawów klinicznych.

 

Rodzaj leczenia farmakologicznego, dawkę preparatu oraz czas stosowania ustala i zmienia każdorazowo lekarz. Podstawowym warunkiem uzyskania efektów leczenia jest jego systematyczność.

 

W niektórych przypadkach stosuje się leczenie izotopowe lub operacyjne.

 

Kobiety leczące się z powodu nadczynności gruczołu tarczowego z chwilą zajścia w ciążę powinny natychmiast powiedzieć o tym lekarzowi leczącemu, aby w porę skorygować leczenie i wybrać najbardziej właściwą metodę postępowania. Zaleca się wówczas ograniczenie leczenia farmakologicznego i rozważenie leczenia chirurgicznego (praktycznie możliwe do IV miesiąca ciąży).

 

Wszelkie nagłe zmiany samopoczucia wymagają kontroli lekarskiej.






wstecz strona główna drukuj przeslij znajomemu zadaj pytanie
Regulamin Blog Rozmowy forumzdrowia.pl Reklama Polityka prywatności Kontakt FAQ Mapa strony Partnerzy Copyright O nas Ustaw jako startową
© 2007-2010 Wydawnictwo Lekarskie PZWL
Informacje publikowane w serwisie mają charakter edukacyjny i żaden z zamieszczonych materiałów nie zastąpi wizyty u specjalisty. Wydawca oraz autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za następstwa niewłaściwego zastosowania prezentowanych treści.
ISSN 2083-7860